กุณาลชาดก

กุณาลชาดก

ในอดีตกาล ณ เชตวันมหาวิหารอันร่มรื่น ตระหง่านด้วยสถูปเจดีย์อันเป็นที่สักการะ เมื่อพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมโปรดสรรพสัตว์ ทรงระลึกถึงอดีตชาติอันยาวนาน ทรงมีพระพุทธดำรัสถึงเรื่องราวของพระองค์ในชาติภพหนึ่ง ซึ่งได้ทรงบำเพ็ญเพียรเพื่อความหลุดพ้น ทรงเป็นพญากระทุ่มนกยูงทอง ผู้มีขนปีกเป็นประกายระยับดุจดวงดาว เปล่งปลั่งงามสง่า เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของผู้คนในป่าหิมพานต์

กาลครั้งหนึ่ง ณ ป่าหิมพานต์อันอุดมสมบูรณ์ มีพญากระทุ่มนกยูงทองอาศัยอยู่ เป็นสัตว์ผู้ประเสริฐ มีรูปลักษณ์งดงามเกินกว่านกสามัญทั่วไป ขนปีกของพญากระทุ่มนั้น มิใช่เป็นเพียงขนธรรมดา แต่ทอประกายแวววาวราวกับหิ่งห้อยน้อยใหญ่ที่ร่ายรำกลางผืนป่า ยามเมื่อแสงตะวันสาดส่อง ต้องกับขนปีกของพระองค์ ภาพนั้นช่างงดงามตระการตา ราวกับภาพวาดของเทพบุตรบนสรวงสวรรค์ ชาวป่าทั้งหลาย ทั้งมนุษย์ สัตว์ป่า และเหล่าเทพเทวา ต่างก็ชื่นชมในความงามของพญากระทุ่ม แต่เหนือสิ่งอื่นใด ความงามแห่งจิตใจของพญากระทุ่มนั้น หาได้เทียบเคียงได้ไม่

วันหนึ่ง ขณะที่พญากระทุ่มกำลังเพลิดเพลินกับการร่ายรำอวดโฉมอันงดงามท่ามกลางแสงแดดอันอบอุ่น ก็มีเสียงประกาศก้องมาจากเบื้องบน ท้องฟ้าสว่างไสวราวกับมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์มาเยือน เป็นเสียงของพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่แห่งสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ พระอินทร์ทรงประสงค์จะทดสอบพระบารมีและจิตอันบริสุทธิ์ของพญากระทุ่ม พระองค์จึงแปลงกายเป็นนักบวชเฒ่าผู้ยากไร้ เดินทางมายังอาศรมของพญากระทุ่ม

นักบวชเฒ่าเดินโซซัดโซเซมาถึงอาศรมของพญากระทุ่ม ขณะที่พญากระทุ่มกำลังนั่งพักผ่อนอย่างสงบ นักบวชเฒ่าเอ่ยทักด้วยน้ำเสียงอ่อนแรง “โอ้ สัตว์ผู้มีบุญ ข้าเป็นนักบวชผู้เดินทางไกล หิวโหยและอ่อนล้า ไร้ซึ่งเรี่ยวแรงที่จะเดินทางต่อไป ขอทานน้ำขอทานอาหารประทังชีวิตสักประเดี๋ยวเถิด”

พญากระทุ่มเห็นนักบวชเฒ่าผู้มีใบหน้าซีดเซียว ดวงตาหมองคล้ำ ก็บังเกิดความเมตตาสงสารอย่างสุดซึ้ง แม้ตนเองจะไม่ได้มีอาหารมากมาย แต่ก็พร้อมที่จะแบ่งปันทุกสิ่งที่มี “ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นเพียงสัตว์ป่า จะมีสิ่งใดพอจะตอบแทนบุญคุณของท่านได้เล่า เชิญท่านพักผ่อนตามสบาย ข้าพเจ้าจะนำผลไม้และน้ำทิพย์ที่หามาได้ มาถวายท่าน”

ว่าแล้ว พญากระทุ่มก็ร่ายรำไปรอบๆ บริเวณอาศรม สลัดขนปีกอันงดงามที่เปล่งประกายออกมา ขนเหล่านั้นร่วงหล่นลงสู่พื้นดิน กลายเป็นผลไม้ทิพย์และน้ำหวานหลากชนิด หอมกรุ่นชวนรับประทาน นักบวชเฒ่าเมื่อได้เห็นปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์นี้ ก็บังเกิดความปีติยินดีเป็นอย่างยิ่ง เขาได้ดื่มน้ำทิพย์ และลิ้มรสผลไม้ทิพย์จนอิ่มหนำสำราญ

เมื่อนักบวชเฒ่าอิ่มแล้ว ก็บังเกิดความสงสัยในตัวตนของพญากระทุ่ม จึงเอ่ยถาม “โอ้ สัตว์ผู้มีบุญ ท่านเป็นใคร เหตุไฉนจึงมีฤทธิ์เดชมากมายถึงเพียงนี้”

พญากระทุ่มตอบด้วยเสียงอันนุ่มนวล “ข้าพเจ้าเป็นเพียงพญากระทุ่มนกยูงทอง อาศัยอยู่ในป่าแห่งนี้ ข้าพเจ้ามิได้มีฤทธิ์เดชอันใดเป็นพิเศษ เพียงแต่ปรารถนาดีต่อสรรพสัตว์ และบำเพ็ญเมตตาธรรมเท่านั้น”

นักบวชเฒ่ากล่าวต่อไปว่า “ข้าเป็นพระอินทร์มาเพื่อทดสอบท่าน หากท่านเป็นเช่นนี้จริง ข้าจะขอขนปีกอันงามที่สุดของท่านไปเป็นที่ระลึก”

ทันทีที่นักบวชเฒ่ากล่าวเช่นนั้น พญากระทุ่มก็มิได้ลังเลแม้แต่น้อย เขาขานรับด้วยความเต็มใจ “ท่านผู้เจริญ หากท่านปรารถนาสิ่งใด ข้าพเจ้ายินดีที่จะมอบให้ ขนปีกนี้เป็นเพียงสิ่งภายนอก หากแต่จิตใจอันบริสุทธิ์ของข้าพเจ้า ย่อมเป็นสิ่งที่ท่านจะพึงได้”

พญากระทุ่มร่ายรำอีกครั้งหนึ่ง ขนปีกที่งามที่สุดของเขา หลุดร่วงลงมาประหนึ่งหิมะสีทอง นักบวชเฒ่ารับเอาขนปีกนั้นไว้ด้วยความชื่นชมในบารมีของพญากระทุ่ม ก่อนจะอันตรธานหายไป

เหตุการณ์นี้ได้ถูกเล่าขานต่อๆ กันไป เป็นตำนานแห่งความเมตตาและความเสียสละ จนกระทั่งมาถึงยุคที่พระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงประสูติ เมื่อพระองค์ทรงระลึกถึงเรื่องราวนี้ ก็ทรงแสดงธรรมเทศนา เพื่อให้พุทธบริษัททั้งหลายได้ตระหนักถึงคุณธรรมอันประเสริฐของพระองค์ในอดีตชาติ

ในเรื่องนี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงให้เห็นถึงความเสียสละอันยิ่งใหญ่ของพญากระทุ่มนกยูงทอง ที่ยอมสละแม้กระทั่งสิ่งที่งดงามที่สุดของตนเอง เพื่อช่วยเหลือผู้อื่น และเพื่อทดสอบจิตใจอันบริสุทธิ์ เป็นแบบอย่างอันดีงามให้แก่ผู้คนทุกยุคทุกสมัย

คติธรรม: การเสียสละอันยิ่งใหญ่ ย่อมนำมาซึ่งความสุขที่แท้จริง ความเมตตากรุณาเป็นคุณธรรมอันประเสริฐที่ควรยึดถือปฏิบัติ